IN MEMORIAM; 35 SLACHTOFFERS VAN DE BEZETTING 40-45

De Tweede wereldoorlog heeft het leven gekost aan in elk geval 35 schakers, die lid waren van een bij de RSB aangesloten verenigingen. Niet alle namen zijn helaas bekend. Wellicht helpt deze publicatie om de lijst zo compleet mogelijk te maken.

Misschien zijn er nog meer schakers het slachtoffer geworden, zonder dat hun naam is vastgelegd in de IN MEMORIAMLIJST van de RSB. Ook is wellicht bij lezers nog achtergrond bekend.



In 1947 verscheen bij uitgeverij Joachimthal's te Amsterdam het boek Partij verloren ..., gedenkboek ter herinnering aan de schakers in Nederland die tijdens de bezetting heengingen. Dit boekwerk is samengesteld door L.G. Eggink en W.A.T. Schelfhout en bevat zo'n 240 namen van schakers die hun leven lieten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aan het eind van het boek bevindt zich per toenmalige regionale bond en per vereniging een lijst van namen, inclusief een korte beschrijving. Verder zijn er maar liefst 63 pagina's gewijd aan RSB-er Salo Landau en is er ook een in memoriam over Efraim de Haas, een ander prominent lid van de Nieuwe Rotterdamsche Schaakvereeniging.

Nadien is deze lijst van namen in het RSB-blad De Spiegel in mei 1985 verschenen. Om niet te vergeten, is deze IN MEMORIAM een elektronische versie (met enkele aanvullingen) van de lijst van namen in Partij verloren .... Via onderstaande links zijn de originele pagina's betreffende de Rotterdamse Schaakbond (pagina 215 t/m 218) te bekijken:

Partij verloren, pagina 215
Partij verloren, pagina 216
Partij verloren, pagina 217
Partij verloren, pagina 218

In het kader van alle aandacht voor het 75-jarig bestaan van de RSB verdienen de schaakvrienden van weleer zonder op volledigheid te kunnen bogen, een plek.....
om zo te herdenken......
om niet te vergeten.......
om de geschiedenis recht te doen........

We stellen het op hoge prijs op de lijst IN MEMORIAM RSB zo historisch juist mogelijk te maken. De webmaster van de RSB staat open voor commentaar en reacties.

Nieuwe Rotterdamsche Schaakvereeniging (N.R.S.V.):

Colthof, Jacob
Geboren op 1 juni 1891, lid sinds 8 november 1935. Hij speelde eerste klasse. Volgde zijn dochter vrijwillig naar Westerbork. Gedeporteerd naar Auschwitz op 25 januari 1944.

Daelen, Izidor van
Geboren 1 juni 1889, lid sinds 1 september 1930. Hij was een enthousiast schaker in de lagere regionen, nam veel deel aan diverse nationale en bondswedstrijden. Gaf blijk van grote berusting, waarmee hij zijn lot droeg. Volgens Efraim de Haas werd hij als Joods prototype naakt gefilmd door de nazi's. Gedeporteerd naar Auschwitz op 23 februari 1943.

Elshout Visser, J.
Lid sinds 1 november 1905. Was het oudste lid en lange jaren eerste bordspeler. Hij was de sterkste doofstomme speler van Nederland en in zijn beste tijd misschien wel van de hele wereld. In 1927 nam Salo Landau zijn plaats aan het eerste bord in. Overleed februari 1945 door hongeroedeem in het Tehuis voor Ouden van Dagen, v.d. Sluysstraat 44.

Haas, Efraim de
Geboren te Middelharnis 28 november 1887, lid sinds september 1907. Werd 18 augustus 1942 naar het Rijkswerkkamp "De Vanenburg" te Putten (Gld.) gevoerd, daarna via Westerbork op 19 oktober 1942 op transport gesteld met onbekende bestemming. Hij was een bescheiden, begaafde schaakspeler, schaakjournalist, schaakorganisator en sociaal voelend mens. In 1924 nam hij deel aan het Nederlands kampioenschap, waarin hij samen met mr. G.S. Fontein, G. Kroone en mr. E. Straat de 7de tot 10de plaats deelde. Hij was sinds 14 juli 1926 schaakverslaggever voor Rotterdam en omgeving bij de Nieuwe Rott. Courant. Toen de Duitsers hem als Jood verboden lid te blijven van NRSV werd hij erelid van de vereniging bij zijn gedwongen aftreden als eerste secretaris op 30 september 1941. Einde september 1941 werd op last van de bezetter een einde gemaakt aan zijn journalistieke arbeid. De N.R.C. moest hem ontslaan, waardoor tevens zijn medewerking aan de Maasbode, het Rotterdamsch Nieuwsblad, De Voorwaarts en het Algemeen Handelsblad ophield. In 1985 werd in De Spiegel van hem een erepartij afgedrukt uit de KNSB-competitie in 1932-1933 tegen J.C.A. Fischer (Bussum). Volgens een publicatie toen in het Tijdschrift van de bond kwam zijn tegenstander als militair om in de mobilisatietijd. Deze partij staat ook in het in memoriam in Partij verloren .... Scans van dit in memoriam kunnen middels de hiervolgende links worden bekeken: Partij verloren ... pag. 169, pag. 170, pag. 171, pag. 172, pag. 173, pag. 174.

Landau, Salo
Geboren 1 april 1903 te Bochnia (Polen). Lid tot oktober 1934. Nederlands kampioen 1936 (Euwe deed toen overigens niet mee). Na Euwe absoluut de nummer twee van Nederland. In 1939 (herdrukt in 1948) verscheen van Landau het boekje "Hoe men NIET moet schaken" bij uitgeverij Keesing, Amsterdam, welke basis- en terugkerende fouten die men kan maken in het schaken behandelt. Landau werd in Breda tijdens diens vlucht naar Zwitserland aangehouden, waarna hij via Westerbork naar de mijnstreek gevoerd werd, in de buurt van zijn geboorteplaats Bochnia, waar hij in de loop van 1943 aan uitputting bezweek. In het blok Geschiedenis van deze site staat een uitgebreide beschrijving van dit zo prominente lid in onze RSB geschiedenis.

Lier, Jacob van
Geboren op 21 oktober 1919, lid sinds 20 oktober 1939. Was met zijn vader, moeder en zuster in Rotterdam ondergedoken. Werd met zijn familie op 20 januari 1944 opgepakt voor verraad. Gedeporteerd naar Auschwitz 8 februari 1944. Werd voor het laatst gezien in Birkenau op 5 maart 1944.

Os, P.N. van
Geboren 31 auguastus 1889, lid sinds 1 september 1930, overleden 29 december 1943. Hij liep in de duisternis op het station te Assen tegen een pilaar op, waarbij zijn bril versplinterde. Het ongeval liet zich aanvankelijk niet ernstig aanzien. Eerst later bleek dat glassplinters de hersenen waren binnengedrongen met na enige dagen een dodelijk einde. De laatste jaren van zijn lidmaatschap onder-voorzitter. Geen sterk speler, maar zeer bekend in bridgekringen. Won eenmaal een Culbertson-wedstrijd.

Prudon, J.A.
Geboren op 8 december 1913, lid sinds 1 februari 1933. Overleden 25 mei 1940 nadat hij dodelijk gewond raakte tijdens het bombardement op Rotterdam (14 mei 1940). Hij was een bekend en scherpzinnig theoreticus en analysator die zowel aan het Tijdschrift K.N.S.B. als "De Schaakwereld" fraaie analysen leverde. Volgens het jubileumboek "RSR Ivoren Toren 75 jaar" was hij ook lid van schaakvereniging R.S.R. en was hij daar een van de sterkere spelers van die tijd, vooral gespecialiseerd in openingstheorie, met name de Pruisische aanval van het tweepaardenspel in de nahand (1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Pf6).

Valk, L.B.
Geboren op 14 december 1903, lid sinds 12 december 1940. Was geen sterk speler. Hij was Joods en verdween spoorloos. Zijn lot laat zich slechts vermoeden.

Wechselmann, Paul
Geboren 25 juni 1902 te Memel, lid sinds 1 augustus 1930. Hij was een sterke speler, die geregeld in het eerste tiental meespeelde. Hij werd gedeporteerd en is voor het laatst op 30 januari 1944 gezien in kamp Monowitz.

Schaakclub "Rotterdam" (arbeidersvereniging)

Dey, Jacob Johannes
Geboren op 30 april 1923. Hij werd 10 maart 1943 in Duitsland te werk gesteld. Bij de bezetting van Stuttgart werd hij door Russische soldaten verwond, toen hij in gezelschap van een Russisch meisje werd aangetroffen, met wie hij betrekkingen had aangeknoopt. Hij overleed op 6 april 1945 aan zijn verwonding.

Weel, Willem van der
Geboren 1882. Hij was op 1 oktober 1918 één van de oprichters van de club. Hij overleed op 3 april 1945 aan hongeroedeem.

Schaakvereniging Kralingen (later Rotterdam)
Deze vereniging verloor zes veelbelovende jonge spelers; vooral van K. Koen koesterde men hoge verwachtingen.

Dasberg, Mozes
Oud 30 jaar, met zijn broer:

Dasberg, Isaac
Oud 26 jaar, als Joden gedeporteerd en nooit teruggekeerd.

Graaf, K. de
Naar Duitsland gevoerd na een razzia en aldaar omgekomen.

Koen K.
Hij was 23 jaar oud en student aan de Belasting Academie te Rotterdam. Hij werd gefusilleerd door de bezetters als lid van een landelijke knokploeg (L.K.P.).

Muije, Jan
Hij werd 29 jaar en is gefusilleerd wegens medeplichtigheid aan een bomaanslag op een trein met Duitse verlofgangers, bij het Beursstation te Rotterdam.

Timmer, Jacob
Leeftijd onbekend. Naar Duitsland gevoerd en aldaar op 8 juli 1944 omgekomen.

Schaakvereniging Het Centrum
Deze vereniging verloor drie Joodse leden, waarvan de heer Theeboom tot de sterkste spelers van Rotterdam werd gerekend.

Engers, Joseph van
Hij werd op 26 oktober 1909 geboren en was van beroep musicus. Hij leed aan T.B.C. en gewrichtsreumatiek en was daarom opgenomen in het Isr. Ziekenhuis. Hij is met de overige verpleegden weggevoerd door de Duitsers, vanuit Westerbork 2 maart 1943 naar Sobibor gevoerd en aldaar vergast.

Godschalk, Mozes Koopman van beroep, ongehuwd. Hij werd in de oorlog weggevoerd met onbekende bestemming.

Theeboom, Jacob
Geboren op 3 oktober 1896, van beroep koopman. Hij werd in 1936 tweede achter drs. ten Kate in de wedstrijd om het kampioenschap van Rotterdam. Hij werd einde 1942 naar Vught gedeporteerd en vandaar via Westerbork op 23 maart 1944 naar Auschwitz.

Schaakvereniging "De Zwarte Dame"

Snelleman, P.G.F.
Hij werd geboren op 13 juni 1894 te Rotterdam. Hij werd lid 31 maart 1937 en was vanaf april 1941 bestuurslid van de vereniging. Hij werd 17 januari 1944 gearresteerd wegens het verspreiden van een illegale krant en na een lang proces op 20 mei 1944 te Waalsdorp gefusilleerd.

Schaakvereniging "Regina"

Schouten, Lambertus
Hij werd geboren op 11 september 1910 en werd lid in 1936. Was eerste bordspeler van het tweede tiental en werd in januari 1943 naar Halle gedeporteerd. Wegens een klein vergrijp werd hij later naar een strafkamp gevoerd en daar doodgeknuppeld.

Schaakclub "Stokvis"

Deze vereniging verloor vijf leden door oorlogsgeweld. Het bestuur meende dat deze leden door een herdenking in eigen kring voldoende herdacht waren. Hun namen zijn aldus onbekend.

Schaakvereniging "Econ"

Kooyman, Jan Maarten
Geboren 8 maart 1907 in Oud-Beijerland. Hij werd op 10 november 1944 gedurende de razzia's, die in Rotterdam werden houden, naar Duitsland gedeporteerd. Hij overleed 10 april 1945 in het ziekenhuis te Kirchen (Sieg) aan de in een bombardement opgelopen verwondingen.

Schaakvereniging "Eeuwig Schaak", Slikkerveer (voorheen "Ridderkerk")

Zwiers, J.H.
Geboren op 25 september 1904 te Poortugaal. Gesneuveld als onderofficier op 11 mei 1940 door oorlogshandelingen te Delft.

Schaakvereniging "Ontspanning door Inspanning" (ODI), Dordrecht

Wijngaarden, H. van
Hij was geen sterk speler maar een tiental jaren een trouw en ijverig lid. Speelde in het tweede tiental in de 2e klasse van de R.S.B. Hij kwam om bij het bombardement van 14 oktober 1944.

Schaakvereniging "Maassluis"

Eygenraam, A.
Geboren op 14 februari 1918 te Vlaardingen. Hij was lid van het eerste georganiseerde verzet in Nederland, de Geuzen. Eygenraam werd op 14 februari 1941 te Maasland, waar hij woonde, gevangen genomen en naar het Oranjehotel te Scheveningen vervoerd. Na enige maanden werd hij naar Buchenwalde en vervolgens naar Auschwitz getransporteerd, waar hij 17 maart 1943 overleed. Hij is één van de geuzen die elk jaar wordt herdacht in maart in Vlaardingen, wanneer ook de geuzen(ere)penning wordt uitgereikt.

Strijbos, Dirk
Geboren op 30 augustus te Maassluis. Hij werd op 9 maart 1943 in het kader van de arbeidsinzet aar Duitsland gevoerd en overleed op 1 mei 1943 in Dresden.

Schaakvereniging "Feyenoord"

Willemsen, A.M.
Hij werd op 10 juli 1907 in Rotterdam geboren. Hij werd wegens ondergronds verzet in 1941 door de S.D. (Sicherheitsdienst) gearresteerd. Na opgesloten te zijn geweest te Amersfoort, werd hij naar Duitsland vervoerd. Het doodsbericht vermeldde noch datum noch oorzaak van het overlijden.

Tot hier reikt de lijst van namen van RSB-spelers in "Partij verloren ...". Hieronder volgen toevoegingen die vanuit RSB-verenigingen zijn gekomen:

Schaakvereniging "Krimpen aan den IJssel"

Engelse, Cornelis Albertus Pieter
Het vroegere clublid, de heer Cornelis Albertus Pieter Engelse is op 31 oktober 1942 in Mauthausen is omgekomen. Hij was een jood, maar had zich niet gemeld toen dat moest. Vervolgens is hij verraden. Zijn naam is vermeld op de gedenksteen bij het monument voor de Krimpense gevallenen bij de begraafplaats aan de IJsseldijk.


Terug