DORDRECHT BAKERMAT VAN HOLLANDSCHE SCHAAKSPORT..............

De schaaksport in het distrikt heeft in tijd een veel langere geschiedenis, dan die bijna tweehonderd jaar die RSB-voorzitter Teun Koorevaar claimt in zijn pas geopende elektronische geschiedenishoek...........

De Rotterdamse Schaak Bond (RSB) mag volgens het proefschrift van Scholten (uit 1999) bogen op een schaakvorm, die uit 1820 dateert. Als de RSB zou zijn genoemd naar de echt oudste schaakvorm in het distrikt, dan schakelen we gelijk over op de naam: DSB: Dordtse Schaak Bond (DSB).

Het proefschrift van Scholten geeft immers nog iets prijs: Rond 1403 (dus zeshonderd jaar geleden!) werd reeds in de DSB (voorheen RSB) geschaakt: In de oudste stad van het graafschap Holland bestond een SCHAAKHUIS!
1220 We hebben het dan natuurlijk over Dordrecht, dat in elk geval vanaf 1220 over stadsrechten beschikt. De sleutelstad aan de belangrijkste wateren van Holland en Brabant kreeg zo snel internationaal allure. Het probleem is een beetje dat de inwoners van die historische stad - tussen Brabant en Holland - minder status, minder allure, minder trots voelen dan een eigen geschiedenis vraagt. De Dordtenaren lijken niet makkelijk ambassadeurs van de eigen stad te kunnen zijn. Hoe maak je dan buitenstaanders enthousiast?

Dat is lastig, want zelfs een algemeen erkende vereniging als de ANWB bevestigt een bescheiden plek van Dordrecht in de geschiedenis. Een recente reisgids zette de stad in enkele regels weg. Dordrecht is daarin geen kleurrijke wereldstad, maar hooguit een voetnoot in de tijd.
Imago Het imago van de provinciestad aan het knooppunt van weg- en waterwegen is dus nog steeds niet in overeenstemming met het kleurrijke verleden en de mogelijkheden van de 122.000 inwoners van nu! Als Dordrecht net als Rotterdam een stad zou zijn geweest rond een Maas, in plaats van aan één waterkant - dan had de gemeente zelfs de vierde (!) plaats van het land geweest.

Dordrecht houdt zich klein en weerspreekt buitenstaanders te weinig en die blijven denken te maken te hebben met een oude fabrieksstad met misschien 60.000 inwoners.

Voor Dordtenaren is er werk aan de winkel. De schaaksport is een mooie aanleiding.

De Rotterdammers onder leiding van een zekere Teun Koorevaar zijn trots op ,,een beetje" schaakgeschiedenis tot 1820. Dordtenaren zetten er gewoon zeshonderd jaar schaakgeschiedenis tegenover. De schaakgeschiedenis in Nederland dateert dus niet uit de negentiende eeuw: De historie gaat verder terug en vanzelfsprekend naar de belangrijkste stad in de tijd rond 1400: Dordrecht! Amsterdam ging als DE koopmansstad in Holland

Dordrecht feitelijk pas voorbij toen Dordrecht de gevolgen de de St. Elisabethvloed van 1421 en de grote stadsbrand van 1457 niet meer te boven kwam.
Trotse De ECHTE historische geschiedenis van Rotterdam begon echt veel later, dan meestal de trotse Rotterdammers denken te kunnen denken. Dordrecht zou eindelijk in het kader van het jubeljaar 2006 van de DSB de status dienen te krijgen die het verdient als de oudste schaakstad van het voormalig graafschap Holland.

Scholten heeft het schaakhuis bevestigd gekregen bij het Stadsarchief van Dordrecht. Volgens dé stadsarchivaris van de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw, dr. Th. Jensma, is nog veel uit de vaderlandse geschiedenis van voor 1572 in Dordrecht niet echt onderzocht. Het Schaakhuis is volgens hem alleen maar in de archieven aangestipt, maar Jensma, eens zelfs een verdienstelijk schaker in Dordrecht, was het een aardig feit.

Het Schaakhuis (vanzelfsprekend in de archieven in de taal van die tijd vermeld) paste bij Dordrecht als wereldstad van rond 1400. Reizigers van noord naar zuid moesten wel langs Dordrecht. Daarom waren er allerlei voorzieningen in de stad te vinden. Gent, Brugge en Dordrecht waren de wereldsteden van de lage landen. Utrecht heeft als een religieuze hoofdstad en bisschopsstad ook goede papieren, maar viel buiten het machtige graafschap Hollland.
Handel Dordrecht was niet alleen door de handel van groot belang. De schaakkstad lag aan de oude pelgrimsroute naar Santiago in Noord-Spanje. Inmiddels is dit ook internationaal weer erkend dat de EG. De Jacobsroute - inderdaad genoemd naar een apostel van Jezus - voerde langs Dordrecht en maakte van de pelgrims de toeristen van die tijd, zoals prof. Henk van Os al eens treffend onder woorden bracht.

De kennis over het schaakspel bestond vermoedelijk in de lage landen al drie eeuwen voor 1400, zoals blijkt uit taalonderzoek van drs. Han van Gorkum. Deze Neerlandicus haalde daarmee twintig jaar geleden al de schaakbladen. De taal werd door de reizigers van toen ook verder gebracht, net zoals de kennis over een spel dat schaken hette.

De reizigers werden in Dordrecht op allerlei manieren verzorgd. De naam Jabobsgasthuis - een voorloper van een ziekenhuis op RK-basis - doet ook denken aan de ziekenzorg voor de pelgrims.
Schaakhuis Zij verbleven ook in een huis om te schaken. Zo ontstond een schaakhuis. Als je doordenkt in de geest van het proefschrift van Scholten, een voorloper van het negentiende eeuwse soosschaak naast het clubschaak.

Wie nog op sporen onderzoek gaat, zal in de bestaande bebouwing niet echt een schaakhuis in Dordrecht tegenkomen. Helaas gingen niet alle gemeentebestuurders in het verleden goed met monumentale huizen om, alhoewel vermoedelijk een brand de sporen van het Schaakhuis tot as heeft teruggebracht.

In de grond onder het schaakhuis zouden best nog wel tastbare herinneringen kunnen liggen, zoals munten en andere attributen die hoorden bij de schakers/pelgrims/reizigers van die tijd. Bij opgravingen in de oude Dordtse binnenstad, zoals net voor de nieuwbouw van stadshart Statenplein, werd al het nodige gevonden.

Stadsarcheoloog Johan Hendriks vindt geschiedkundig het Dordrecht van rond 1400 veel belangrijker, dan de stad van 1572 die aan de wieg stond van de onafhankelijkheid van Republiek in de vorm van een eerste vrije statenvergadering.
Hernieuwd Een hernieuwd onderzoek naar Schaakhuis Dordrecht zou het jubileum van bijna 75 jaar DSB gelijk in een breder kader plaatsen en ervoor zorgen dat niet automatisch alle bondsaktiviteiten in de grootste havenstad van de wereld plaats vinden. Ik schrijf ik tot 2006 graag over het komende jubileum van de DSB. De Rotterdammers onder aanvoering van de zeer gewaardeerde Teun Koorevaar hebben vanzelf recht op een eigen schaakgeschiedenis. Misschien voelen zich meer mensen aangestoken door deze discussie, zodat 2006 als jaartal op voorhand schaakpromotie oplevert.
Hans Berrevoets
Top