Het vierstedentoernooi in 1946 en 1950

Vorig jaar is er een onderzoek gestart naar het vierstedentoernooi 1946.

Volgend jaar als de RSB 75 jaar bestaat is het 60 jaar geleden dat dit toernooi werd gehouden. Enkele deelnemers uit die tijd zijn nog in leven!

Een mooi stukje geschiedenis zowel over Rotterdam als over het schaken. Wie weet kunnen we nog iets met dit thema in 2006?

Het geïllustreerde verslag van het onderzoek kunt u downloaden in of .

Voor op- en aanmerkingen en suggesties houden we ons aanbevolen.
Teun Koorevaar



Verslag van het onderzoek naar het Viersteden toernooi 1946

I. De aanleiding voor ons onderzoek Oproep: Wie weet er nog iets over het Vierstedentoernooi 1946 ??




Vandaag, 4 april 2004 ontving ik een telefoontje van Godfried Couwenbergh. In het kader van een contactdag van de Motiefgroep Schaken in Bunschoten op 24 april a.s. vroeg hij mij of wij konden helpen bij het zoeken naar informatie over het eerste vierstedentoernooi dat gehouden is in 1946 en georganiseerd door de SV Spangen. Hij heeft wel een historisch plakkaat ( zie foto's boven) van het toernooi maar verder geen informatie.

Mocht u ons kunnen helpen aan nadere informatie stuur mij dan een e-mail. koorevaarx@wxs.nl

Daar het ook een bijdrage is aan "onze Rotterdamse geschiedenis" willen we ook een artikel maken met de verkregen informatie en eventueel foto's. Ook past het in ons streven om meer te gaan publiceren op onze website over schaken en cultuur. Zie b.v. ons bericht op 21 maart : Schaken en Kunst. En "last but not least" hopen we dat we Godfried tijdig kunnen helpen aan de nodige informatie.

Wij horen graag van u !
                

De Motiefgroep schaken houdt op zaterdag 24 april a.s. haar voorjaar's contactdag in Denksport centrum "En passant", Vaartweg 55a, 3574 NA Bunschoten.

Reacties

Wij ontvingen veel reacties en bijdragen en wij zijn hiervoor veel dank verschuldigd. In de eerste plaats van Bob Barbier van de Haagse Schaakbond die ons prompt de artikelen stuurde die de HSB heeft gepubliceerd in 1946 en in 1950. Aad v.d. Berg (SV De IJssel) stuurde ons info uit het Tijdschrift van de KNSB en ook Jan v.d. Kooij maakte ons hierop opmerkzaam. Jan meldde ons ook nog dat zowel het Parool als het Rotterdamsch Dagblad medailles ter beschikking hadden gesteld. Godfried Couwenbergh stuurde ons meer informatie over de "tunnelplaquette". Op de contactdag van De Motiefgroep Schaken was de plaquette te bezichtigen. Wij hebben ook naspeuring gedaan in de kranten van die tijd. Wij hebben gebruik mogen maken van historische informatie van de website van de familie Engelfriet. Zij beheren een site met een enorme hoeveelheid verhalen geschreven door gewone (oud-) Rotterdammers ( 1300 pagina's en 3000 afbeeldingen!). Tot aan Nieuw- Zeeland werken mensen mee aan de website.
Momenteel gaan wij na wie er van de deelnemers aan het toernooi nog in leven zijn. Op ons lijstje staan Ir. H.J. van Donk (destijds HSB, nu RSB), Mr. E. Mulder (RSB), H.G.A. Mesman (RSB, schoonzoon van Catharina Roodzant) en M.J. Jacobson (HSB). Mocht u ons kunnen helpen met informatie over andere schakers uit die tijd die nog in leven zijn dan houden we ons van harte aanbevolen.

Hieronder doen wij tussentijds verslag van ons onderzoek en voor op- en aanmerkingenen nadere informatie houden wij ons aanbevolen. Tussentijds hadden wij al verslag gedaan aan Godfried Couwenbergh ten behoeve van bovengenoemde contactdag.

RSB bestaat 75 jaar in 2006

In 2006 hoopt de RSB haar 75-jarig bestaan te vieren en dan is het 60 jaar geleden dat dit toernooi werd gehouden. Misschien is het een idee het Vierstedentoernooi in de één of andere vorm opnieuw te organiseren. We zullen met de andere "steden" eens overleggen over de mogelijkheden. De thema's van de plaquette zijn 60 jaar later nog even actueel. Er zijn prachtige nieuwe bruggen gebouwd en de combinatie "denken" en "bewegen" kunnen we eenvoudig uitdrukken is ons motto: "Een gezonde geest in een gezond lichaam". Misschien een idee voor een nieuwe plaquette? T. Koorevaar (Voorzitter RSB) II. De bronzen plaquette van het vierstedentoernooi 1946 Op de plaquette komen drie thema's aan de orde te weten: Fanny Blankers-Koen

De kunstenaar die de bronzen plaquette ontworpen heeft was Han Rehm. Wij vermoeden dat Rehm geïnteresseerd was in het thema "beweging". Jaren later zou hij een bronsplastiek maken van Fanny Blankers- Koen. De hardloopster is vereeuwigd op het moment dat ze de finish passeert, voor haar zeer karakteristiek. Fanny's eigen Amsterdamse Gemeentebestuur had geen plek voor het beeld over. Voor twaalf mille kwam het beeld in Rotterdams bezit. Het staat in Rotterdam-Noord (Blijdorp) aan de Van Aerssenlaan.

(Wij zouden graag meer informatie krijgen over Han Rehm en de achtergrond van het thema bewegen op de "tunnelplaquette".)

Op 10 september 1999 is het 75 jaar geleden dat onze vereniging, die onder de namen SV Kralingen, SV Rotterdam, Volmac Rotterdam, Cap Volmac Rotterdam en weer SV Rotterdam door het leven ging, werd opgericht. Voor de nauwe geschiedschrijving van onze club (SV Rotterdam) van de hand van wijlen Justus de Hooge verwijs ik naar het 5 jaar geleden verschenen jubileumboek "De weg van Kralingen naar Cap Volmac Rotterdam, 70 jaar van een topclub (Herman van Bekkum in Rotterdam Chess, juni 1999).
SV Spangen opgericht in 1921 is in 1981 samengegaan met SV Ommoord en samen gingen zij verder onder de naam SO '81. In 2000 is door fusie van SV Rotterdam en SO'81 de SV SO'81 Rotterdam ontstaan. Na het aantrekken van een sponsor is de naam veranderd in SV Vastned Rotterdam. Nu de sponsor is afgehaakt is de naam weer SO Rotterdam. Zij spelen in de KNSB Meesterklasse. Bekende leden zijn o.m. Jan Timman en Zhaoqin Peng.

De Maastunnel in Rotterdam

Bron: website fam. Engelfried

Op de plaquette is ook het gebouw van de Maastunnel te zien. Aan beide zijden van de Maastunnel staat een dergelijk gebouw. Historische informatie over de Maastunnel wordt hieronder vermeld.



Het laatste tunnelstuk op 25 november 1940

Op de gedenkpenning, zestig jaar geleden uitgegeven bij de openstelling van de Maastunnel, prijken de woorden:

Ik leid,
in moeite en leed gesticht,
door aarde en nacht,
van licht naar licht.

Zonder zelfs maar het minste feestgedruis was op 14 februari 1942 Nederlands eerste onderwatertunnel in gebruik genomen. Dat er anno 2002 op topdagen meer dan 100.000 voertuigen *van licht naar licht' rijden, hadden de tunnelbouwers in 1942 beslist niet kunnen bevroeden.

Er was heel wat water door de Nieuwe Maas gestroomd voordat het besluit voor een onderdoorgang onder de levensader van Rotterdam definitief kon worden genomen.

Een extra oeververbinding werd in de eerste decennia van de twintigste eeuw node gemist. De groei van de bevolking en de uitbreiding van de havenactiviteiten op beide Maasoevers zorgden voor een steeds grotere verkeersstroom. Tientallen rijwielen, motorfietsen, personenwagens, trams en autobussen gingen het straatbeeld bepalen. Om van zuid naar noord en omgekeerd te komen moest iedereen over de smalle Willems- en Koninginnebruggen. Dat gaf in de spitsuren een gedrang van jewelste.

Het inzetten van wagenveerboten en de *Heen en Weer*- stoomboot-diensten boden onvoldoende soelaas.


Heen en Weer bootje tussen Katendrecht en het Willemsplein

Ir. L.W.H, van Dijk, directeur van Gemeentewerken, gaf in een lijvig rapport in 1929 het gemeentebestuur zijn visie op de verkeersproblematiek. Naar zijn idee was een extra vaste oeververbinding, tussen Charlois en het Park, de beste optie, waarbij aan een tunnel de voorkeur moest worden gegeven. Op het stadhuis hadden zij er wel oren naar.

Van Dijk en twee collega's mochten op studiereis naar de Verenigde Staten om daar de bouw van enige tunnels te bekijken. Op 13 mei 1933 nam de gemeenteraad het principebesluit voor de aanleg van een tunnel. Het duurde echter nog tot 15 juni 1937 eer burgemeester mr. P.J. Droogleever Fortuyn met enig ceremonieel het startsein kon geven. Na veel getouwtrek met 'Den Haag' over de kosten mocht uiteindelijk de door B&W zo gewenste vierbaans autotunnel, alsmede de voorzieningen voor fietsers en voetgangers worden aangelegd. Voor de bouw was vier jaar gepland.

Het werk werd gegund aan een combinatie van vier aannemingsmaatschappijen, verenigd in een speciaal daartoe opgerichte naamloze vennootschap. de NV Maastunnel. Voortvarend ging men aan de slag. al spoedig gadegeslagen door tientallen belangstellenden die vanaf de Heuvel in het Park de gehele tunnelbouw op de voet volgden. Zij zagen de aanleg van de aan- en afvoerwegen, de ventilatie- en roltrappengebouwen en het afzinken van drie tunnelstukken tot 10 mei 1940 volgens plan verlopen.

In de vroege ochtend van de tiende mei daalden Duitse parachutisten nabij de Waalhaven. De linker Maasoever was binnen enkele uren in vijandelijke handen. De rivier werd de frontlinie. Het nog niet voltooide ventilatiegebouw op de rechter Maasoever fungeerde als bunker voor de Nederlandse strijdkrachten.

Na de capitulatie lag het werk een tijd stil. Pas op 25 november 1940 verdween het negende en laatste tunnelstuk naar de bodem van de Nieuwe Maas.

Dertien maanden later kon de Maastunnel door de verenigde aannemers aan de directie worden overgedragen. Omdat er nog iets was met de roltrappen, overigens van Duitse makelij en reeds voor het uitbreken van de oorlog pünktlich in Rotterdam afgeleverd, kreeg het publiek pas op 14 februari 1942 vanaf 12.00 uur toegang tot de tunnel. Om uit de handen van de Duitse en NSB-propaganda te blijven was daar geen ruchtbaarheid aan gegeven. De hekken werden simpel van straat gehaald en de deuren van de roltrappengebouwen open gezet.

En toen verschenen drie nieuwsgierige Charloise jongetjes. Zij waagden een kijkje bij de roltrappen, stapten er op en openden daarmee, zonder dat zij het wisten, de nieuwe oeververbinding.

Voor vele duizenden Rotterdammers vormden de tunnel spoedig een attractie. Voetgangers stroomden in het weekeinde massaal toe. Voor wielrijders was het met de belangstelling snel gedaan, toen bleek dat de Duitsers en hun handlangers de tunnel gebruikten om fietsen te vorderen. De bezetters zagen de Maastunnel vooral als een belangrijk strategisch object.

Voorzieningen werden getroffen om de tunnel onderwater te kunnen zetten. In september 1944 brachten zij springladingen aan die het verzet onklaar wist te maken.

De Maastunnel bleef in de eerste naoorlogse jaren een attraktie van jewelste. Bussen uit binnen - en buitenland stopten op de Parkkade om de passagiers in de gelegenheid te stellen met de roltrappen 17 meter naar beneden en weer 17 meter omhoog te gaan.


......een werk van even sterke als fijn berekende ingenieurskunst......

De Maastunnel, zonder pracht en praal in 1942 in gebruik genomen, fungeert al zestig jaar als belangrijke verkeersverbinding. De metro zorgde ervoor dat eind jaren zestig de tientallen bussen uit de tunnel verdwenen.

De verkeersruit om Rotterdam, met de Van Brienenoordbrug en de Benelux-tunnel, ontlastte de Maastunnel in hoge mate. Voor het stadsverkeer blijft de verbinding van groot belang. Op topdagen passeren maar liefst 100.000 voertuigen Nederlands eerste en oudste onderwatertunnel. De fietsers en voetgangers staan anno 2002 nog steeds op diezelfde houten roltrappen van Duitse makelij die in 1940 zo keurig op tijd werden afgeleverd.

2001

Geregeld ontvangen we de vraag: Is de Maastunnel echt niet officieel geopend ??? Nou, Hans heeft een nog een keer nagezocht en kwam met het definitieve antwoord: Eén van de belangrijkste verbindingen tussen de linker en de rechter Maasoever wordt gevormd door de Maastunnel, die in 1942 gereed kwam. De plannen waren echter veel ouder. Na de Eerste Wereldoorlog ontstonden concrete ideeën voor een tweede vaste oeververbinding tussen Noord en Zuid. In 1929 was de bedoeling een tunnel tussen Park en Charlois aan te leggen, waardoor het scheepvaartverkeer niet zou worden gehinderd. Rijkswaterstaat had in 1935 voorkeur voor een zestig meter hoge hangbrug. Om technische en financiële redenen kreeg een tunnel in 1937 de voorkeur. De ontwerpers waren J.P. van Bruggen, directeur van Gemeentewerken en stadsarchitect A. van der Steur. Voor de bouw werd een combinatie van vier aannemingsmaatschappijen gevormd.

De Maastunnel werd gebouwd volgens de zinkmethode: negen geprefabriceerde betonnen segmenten van 61 meter lang, 25 meter breed en 9 meter hoog werden tussen november 1939 en eind 1940 in een uitgebaggerde sleuf afgezonken. Vervolgens werden de tussenschotten weggebroken en werd de tunnel afgebouwd.

De Maastunnel is ongeveer een kilometer lang; het diepste gedeelte ligt twintig meter beneden NAP. De doorsnede bestaat uit twee buizen met rijbanen van zes meter breedte voor auto's en twee boven elkaar gelegen smallere buizen voor fietsers en voetgangers. In het zuiden sluit de tunnel aan op de Pleinweg, aan de noordzijde op de tunneltraverse. De fiets- en voetgangerstunnel komt via lange roltrappen uit in aparte toegangsgebouwtjes, die met de twee garages en de imposante ventilatiegebouwen de enige bovengrondse tekenen vormen van de aanwezigheid van de Maastunnel.



Hier een foto van Sjors Ribeiro Edison met daarnaast de tunnelplaquette. III. Het 25 jarig jubileum van SV Spangen en het vierstedentoernooi Verslagen uit het Rotterdamsch Nieuwsblad

Maandag, 23 september 1946

Vierstedentoernooi SV Spangen


Zondag werd in gebouw Unilever de eerste ronde gespeeld van het door SV Spangen georganiseerde viersteden toernooi. Amsterdam won van Den Haag met 6-4 terwijl Rotterdam met 6,5 - 3,5 tegen Utrecht het onderspit moest delven. Het Gemeentebestuur van Rotterdam heeft een wisselplaquette beschikbaar gesteld voor dit toernooi dat door Wethouder Meertens officieel werd geopend. De gedetailleerde uitslagen in de bijlage.

Maandag , 30 september 1946

Vierstedentoernooi Spangen


Zondagmiddag werd te Rotterdam de tweede ronde van het door SV Spangen georganiseerde viersteden toernooi gespeeld.
Rotterdam won overtuigend van Den Haag. Amsterdam en Utrecht deelden de punten. De gedetailleerde uitslagen in de bijlage.

Maandag , 14 oktober 1946

Rotterdam wint vierstedentoernooi


Gisteren werd de laatste ronde gespeeld van het door Spangen georganiseerde viersteden toernooi. Door een verrassende zege eindigde Rotterdam daarbij als eerste met 19 punten tegen Utrecht met 17,5 punt, Amsterdam met 12 punten en Den Haag met 11,5 punt. De wisselprijs door de Gemeente Rotterdam geschonken komt dus dit jaar in het bezit van het Rotterdamsche team. Zeer waarschijnlijk zullen de wedstrijden volgend jaar in Utrecht worden gehouden. De Nieuwsbladmedaille uitgeloofd voor dengene die in de laatste ronde het eerst een winstpunt boekte werd gewonnen door Th. Kok uit Utrecht. De gedetailleerde uitslagen in de bijlage.

Een sfeerverslag uit HSB nieuws, orgaan van Den Haagschen Schaakbond, uit november 1946 door Mr. W.G. Belinfante.

Vierstedenwedstrijd


De Rotterdamsche schaakvereeniging "Spangen" heeft in verband met de viering van haar 25-jarig bestaan het aardige initiatief genomen tot het houden van een "Viersteden-wedstrijd", een ontmoeting van de vertegenwoordigende tientallen van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Toen de uitnoodiging voor dezen wedstrijd ons Bestuur bereikte stond dit voor de moeilijke taak een zoo sterk mogelijk team samen te stellen. Daar de wedstrijden uitsluitend op Zondagen zouden worden gespeeld en vooruitspelen niet was toegestaan deed zich allereerst de moeilijkheid voor, dat zij, die principieele bezwaren hebben tegen het spelen op Zondag, reeds bij voorbaat afvielen. Bovendien kwamen er nog enkele bedankjes, zoodat ons pad geenszins over rozen ging. Toch mochten wij er in slagen een ploeg samen te stellen die - naar onze mening - in staat zou zijn, de Haagsche kleuren naar behooren te verdedigen. Hoewel het resultaat (wij eindigden met 11, 5 punten uit drie ontmoetingen op de laatste plaats) deze opvatting lijkt te logenstraffen, willen wij direct vooropstellen, dat dit niet aan de betrokken spelers mag worden verweten. Zij gaven zich zonder uitzondering met inzet van hun beste krachten. Dat zij tenslotte de meerderheid van hun tegenstanders moesten erkennen, is slechts een bewijs voor het feit, dat de andere steden blijkbaar over sterkere krachten beschikken dan Den Haag en hierin ligt dan wellicht een aansporing voor onze clubs, om haar spelpeil in de komende maanden, zooveel als in haar vermogen ligt, op te voeren. Wij zijn dan misschien het volgend jaar beter tegen onze concurrenten opgewassen dan thans het geval is geweest. Want…. deze wedstrijd komt in de toekomst elk jaar op het programma. Het ligt althans in het voornemen om het hiertoe te leiden. Het Gemeente-Bestuur van Rotterdam stelde een keurig bronzen plaquette als wisselprijs ter beschikking, welke ditmaal door Rotterdam werd gewonnen. Utrecht die als tweede eindigde, werd verzocht, den wedstrijd in 1947 te organiseren, waartoe zij gaarne bereid bleek. In 1948 zal Amsterdam als gastvrouw fungeeren, terwijl dan in 1949 die eer aan de Residentie te beurt valt. Over de wedstrijden zelf niets dan lof. De organisatie was puik in orde en alle voorbereidingen waren zoo grondig genomen, dat er nergens ook maar iets haperde. De jubileerende vereeniging verdient alle hulde, niet alleen voor het initiatief maar ook vooral om de wijze, waarop zij zich van haar plichten als ontvangende vereeniging heeft gekweten! Tenslotte nog een kort woord over de verrichtingen onzer spelers.

PRUYT stond voor de uiterst zware taak, slag te leveren met de sterkste spelers van de 3 steden. Hij heeft getoond een gevaarlijk tegenstander te zijn en is zeker zijn plaats aan het eerste bord waard. Hij behaalde weliswaar slechts 1 punt uit 3 partijen, doch zooals gezegd : hij vocht tegen de "crême de la crême". Als hij voortaan een beetje minder royaal met zijn tijd omsprong?

HAMMING, die het vorig jaar in de kampioenswedstrijden blijkbaar niet goed op dreef was, toonde thans, dat hij zijn plaats aan het tweede bord nog altijd volkomen waard is. Hij behaalde 1,5 pnt en bleef dus boven het Haagsche gemiddelde. Vooral zijn overwinning op Spanjaard was een keurige prestatie. Als bijzonderheid vermelden wij nog, dat deze partij 70 zetten telde en onafgebroken heeft voortgeduurd van 's morgens half elf tot half zes 's middags !!

Dr. FICK bleef beneden de verwachtingen en boekte slechts een winstpunt nl. tegen Rotterdam.

KAMSTRA begon met een uitstekende partij tegen Amsterdam, waarin de Amsterdammer, die met wit speelde reeds spoedig in de verdediging werd gedwongen. Toch wist hij lang stand te houden en moest Kamstra alle zeilen bijzetten, om de winst, die reeds lang in de lucht hing, binnen te halen. Tegen Rotterdam maakte hij remise en eenige ondoordachte zetten in de opening, waardoor een uiterst "wilde" partij ontstond , deden hem tegen Utrecht het onderspit delven.

BELINFANTE, die geen enkele partij tot winst of remise vermocht te voeren, heeft danig teleurgesteld. Hij kan ongetwijfeld beter en zal dat stellig een volgende keer bewijzen. Woog het leiderschap met zijn vele daaraan verbonden beslommeringen zwaar of waren er andere andere oorzaken in het spel?

LEEMBRUGGEN is een voorzichtig speler, die over uitstekende schaaktalenten beschikt. Zij resultaat 1 uit 3 is niet overweldigend, doch de wijze, waarop hij tegen Amsterdam en Utrecht remise wist te behalen verdient stellig onze waardeering.

VAN DONK is met 2,5 punt topscorer. Na in de eerste ontmoeting een eindspel op fraaie wijze tot remise te hebben geleid, wist hij zijn beide andere partijen op een vlotte en keurige wijze te winnen. Gaarne brengen wij deze symphatieken speler hulde voor de wijze waarop hij de Haagsche kleuren heeft verdedigd.

VAN STEENIS had in de eerste ontmoeting bepaald pech. De tweede maal wilde het ook niet vlotten, doch in zijn partij tegen Utrecht, bewees hij, dat hij zijn plaats in het Haagsch tiental nog ten volle waard is. De Utrechtenaar werd volledig in het defensief gedrongen en moest reeds spoedig de vlag strijken. O.i een der beste partijen van Haagsche zijde.

De verwachtingen omtrent VAN DER WEL waren niet hoog gespannen, doch ook nu weer is gebleken hoe moeilijk het blijft voorspellingen te doen. Immers met 2 punten plaatste v.d. Wel zich no. 2 onder de Hagenaars. Zijn partijen kenmerken zich door soliditeit van opzet : geen gewaagde ondernemingen, geen afwijken van de gewone regels, maar een doelbewust opbouwen van een solide stelling; liever met remise genoegen nemen dan coûte que coûte op winst te spelen.

NIEUKERKE en VAN DER KRAAN die steeds als invaller meegingen, komt in de eerste plaats een woord van dank toe, voor de bereidwilligheid waarmede zij deze taak op zich hebben genomen. Het valt te betreuren, dat zij zich voor deze moeite slechts met een drietal nullen beloond zagen. Wij vertrouwen evenwel, dat voor hen een volgende maal een betere score zal zijn weggelegd.

Historie Vierstedentoernooi

In oude exemplaren van het Tijdschrift vond Aad v/d Berg onderstaande artikelen, welke zonder wijzigingen in spelling, taalfouten of lay-out zijn overgenomen. Het betreft de aankondiging en verslag van de eerste wedstrijd en een verslag van de tweede wedstrijd. Meer heb ik er niet kunnen ontdekken. Wellicht is het daarbij gebleven. Het eerste artikel omvat naast het viersteden toernooi ook de drieronden wedstrijden. Volledigheidshalve heb ik dat item ook maar meegenomen.

NATIONALE SCHAAKWEDSTRIJDEN TE ROTTERDAM (Bron: Tijdschrift van den Koninklijken Nederlandschen Schaakbond, JULI 1946, No. 7, 54ste Jaargang)

Jubileumwedstrijden Schaakvereeniging ,,Spangen". (Bron: Tijdschrift van den Koninklijke Nederlandschen Schaakbond, NOVEMBER 1946, No. 11, 54ste Jaargang)
Aad van den Berg
IV. Het vierstedentoernooi 1950 In November 1947 wordt het volgende bericht in HSB Nieuws opgenomen:

"De S.C. "Utrecht" te Utrecht, die voor dit jaar de organisatie van dit toernooi op zich had genomen, heeft ons medegedeeld, tot haar spijt ditmaal niet in staat te zijn, deze wedstrijden te doen verspelen. Dit houdt o.m. verband met het feit, dat de KNSB geen subsidie kan verlenen. Inmiddels zal worden getracht voor het volgend jaar naar een oplossing te streven."

In HSB - Nieuws maart 1950 wordt het volgende aangekondigd:

Belangrijke schaakontmoetingen in onze stad

Op de zaterdagmiddagen 25 maart 1950, 1april 1950 en 8 april 1950 zal te 's-Gravenhage een VIERSTEDENWEDSTRIJD plaats vinden waaraan zal worden deelgenomen door Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag.

Aangezien elke stad een zo sterk mogelijk tiental zal opstellen kunnen mooie en spannende wedstrijden worden verwacht.

De wedstrijden worden gehouden in een der lokalen van de NUTSSPAARBANK te 's-Gravenhage, Riviermarkt 5, welwillend door de Directie van deze bank voor dit doel ter beschikking gesteld.

Aanvang van de wedstrijden om 16.00 uur. Toegang vrij.
Het Haagse tiental is als volgt samengesteld:

 1.   H.J. van Donk              D.D
 2.   C.W. Berghout              H.C.S.V
 3.   Prof. Mr. A.W. Hamming     D.D
 4.   M.J. Jacobson              H.C.S.V
 5.   Dr. L.J.M.M. Fick          D.D
 6.   G. van Steenbergen         R.S.C
 7.   H.H. Kamstra               R.S.C
 8.   E.V.A. Remouchamps         Ruy Lop.
 9.   J.G. Rijnsburger           D.S.C
10.   J. Moonen                  O.S.V
Helaas was Donner niet beschikbaar. De beste wensen vergezellen ons team.

Het sfeerverslag uit HSB Nieuws april 1950 door Ir. J.B. Schijf

Vierstedenwedstrijd

Het is een goede gedachte geweest om de vier grote steden van Westelijk Nederland , die elkaar in de loop der eeuwen op zovele manieren hebben dwarsgezeten, en die elkaar toch zo goed aanvullen, te samen te brengen voor de strijd om de schaaksuprematie. Deze gedachte is voor de eerste voor de eerste maal verwezenlijkt in 1946, georganiseerd door het jubilerende Rotterdamse Spangen. De door het Gemeentebestuur van Rotterdam beschikbaar gestelde wisselprijs (een imposante bronzen plaquette) is toen gewonnen door … Rotterdam. Alles bijeen dus een zeer Rotterdamse aangelegenheid. Den Haag had toen niet veel in te brengen en eindigde onderaan.

Door verschillende oorzaken heeft het vier jaar moeten duren eer de vier steden weer tegen elkaar in het krijt konden treden. Ditmaal waren wij de gastheren en ook wij hebben de wellevendheid veronachtzaamd door zelf op de eerste plaats beslag te leggen. Als dat zo doorgaat, moet de volgende maal Utrecht (dat thans op de onderste plaats eindigde) de wedstrijden organiseren en … de zege behalen. Maar Amsterdam heeft zich reeds als gegadigde aangemeld.

Dat het Haagse succes alleen aan het voordeel van eigen terrein moet worden toegeschreven kan ik toch niet geloven. In de luidruchtige aanmoedigingen van de fanatieke supporters heeft het in ieder geval niet gelegen. Zonder twijfel is wel van invloed geweest het feit, dat Amsterdam een tiental uitsluitend uit de A.S.B had opgesteld, waardoor o.m. de spelers van A.S.C en V.A.S (aangesloten bij de N. Holl. S.B.) als Euwe, Prins, Cortlever e.t.q. ontbraken.
Weliswaar was daartegenover bij ons Donner slechts éénmaal en Wijnants in het geheel niet beschikbaar, maar dit zal toch minder zwaar hebben gewogen, dan het gemis aan Amsterdamse kant.

Ons tiental, dat de voldoening heeft gesmaakt alle drie tegenstanders te verslaan (zij het tegen Rotterdam op het nippertje) was uit spelers van zes verenigingen samengesteld. Zie uitslagen in de bijlage. Misschien had nog een sterkere ploeg kunnen worden gevormd uit de grootste clubs alleen, maar het bestuur heeft gemeend naar wat meer spreiding te moeten streven.

Het behaalde succes, en de overtuiging van plezier, waarmee allen voor de overwinningen hebben gestreden, doen ons geloven, dat deze zienswijze niet verkeerd is geweest.

Het is een geen gemis aan waardering voor de overigen, wanneer aan enkele van de spelers een bijzondere pluim op de hoed wordt geprikt . Op de eerste plaats komt deze aan Remouchamps toe, die driemaal zijn tegenpartij in het zand deed bijten. Deze strijdlustige en vindingrijke Ruy- Lopeziaan is bezig een geduchte reputatie op te bouwen. Dicht op hem volgt Jacobson met 2,5 uit 3. Vooral op het knetterende vuurwerk, waarmee hij zijn partij tegen oud-stadgenoot Kok besloot , kan hij met voldoening terug zien. Kamstra kon slechts tweemaal van de partij zijn , maar haalde ook beide punten binnen. Van Donk, tweemaal aan het eerste en eenmaal aan het tweede bord spelend boekte twee overwinningen w.o. tegen Van Scheltinga. Alleen in de laatste ronde moest hij tegen de ouderwets op dreef zijnde KNSB voorzitter de vlag strijken. Aan alle spelers zal een herinnering aan deze wedstrijd worden toegezonden.

Bij het uiteengaan is zowel door de voorzitter van de KNSB als onzerzijds de hoop uitgesproken, dat de wedstrijd spoedig zal worden herhaald. Wij mogen er dan op rekenen, dat een forse aanval op onze leidende positie zal worden ingezet.

De wedstrijdleider (W. Molenaar) aan het woord in HSB nieuws april 1950.

Het is inderdaad van de Rotterdamse Schaakclub "Spangen" een goede gedachte geweest om bij gelegenheid van haar 25-jarig bestaan in 1946 geen gewone drie ronden wedstrijd te houden maar een driekamp te organiseren tussen vertegenwoordigende teams van Amsterdam , Utrecht , Den Haag en Rotterdam. Het lag in de bedoeling van de initiatiefnemers, dat deze wedstrijden jaarlijks zouden plaatsvinden, waarvan de organisatie om beurten door de betreffende onderbonden zou worden georganiseerd. Na Rotterdam zou Utrecht als gastheer moeten optreden, maar de St.G.S.B. bleek hiertoe door financiële moeilijkheden niet in staat. De HSB had echter een spaarpotje gemaakt, en toen de pot vol genoeg was om de vier steden weer tegen elkaar te kunnen laten spelen, werden de uitnodigingen verzonden. De ontmoetingen werden na onderling overleg vastgesteld op de zaterdagen 25 Maart, 1 en 8 April 1950 in een van de lokalen van de Nutsspaarbank te 's-Gravenhage.

Op 25 maart 1950 vond de officiële opening plaats. Onze voorzitter, Ir. J.B. Schijf, heeft met een hartelijk woord van welkom spelers, genodigden en belangstellenden toegesproken. Hij richtte woorden van dank tot de Directie van de Nutsspaarbank, die spontaan haar fraaie vergaderzaal voor deze belangrijke schaakontmoeting ter beschikking had gesteld. "Er bestaat ", aldus vervolgde onze

voorzitter zijn betoog, "een historische rivaliteit tussen de 4 grote steden van Westelijk Nederland. Vroeger bloedige botsingen met blanke wapens, thans zijn we elkaar vriendschappelijk gezind, en U komt dan ook uitgerust met andere middelen voor deze strijd om de schaaksuprematie. Levert strijd niet in vijandschap, maar in vriendschap. Dit is de bedoeling van deze wedstrijden. In die geest nodig ik u uit het spel te beginnen." En de strijd begon. Gedetailleerde uitslagen in de bijlage.

Steeds werd aan de borden fel gestreden en de resultaten hiervan vindt u in onderstaande eindstand vermeld:
1. Den Haag     19 - 11
2. Amsterdam    16 - 14
3. Rotterdam    15 - 15
4. Utrecht      10 - 20
Vermelden we nog, dat bij de wedstrijd alleen de partijpunten als basis zouden gelden om de winnaar aan te wijzen. In deze wedstrijd zouden de bordpunten beslissen, bij gelijk aantal partijpunten. Opmerkelijk is, dat volgens de bereikte eindstand alle teams op dezelfde plaats zouden zijn geëindigd, ook al was het systeem van het doen beslissen der behaalde partijpunten afgesproken. Al met al kunnen we op een zeer geslaagde en sportief gespeelde wedstrijd terug zien.

Nog even uw aandacht

Allereerst voor de partij uit de derde ronde tussen M.J. Jacobson (w) met Drs. Th. C.L. Kok (z)
1.  e4,     e5      8.      Le2,    d5      15.     Pd5:,   Lb4:!   22.     Pa6,    Lb7?
2.  Pf3,    Pf6     9.      h3,     Lh5     16.     Pb4:,   Pc3:    23.     Te7!,   Pf3+
3.  Pe5:,   d6      10.     Pf1,    Ld6     17.     Dc2,    Pe2:+   24.     gf3:,   Dd1+
4.  Pf3,    Pe4:    11.     Pe3,    Dd7     18.     De2:,   Pd4:!   25.     Kh2,    Td7
5.  d3,     Pf6,    12.     c3,     h6      19.     Dc4,    Lf3:    26.     Dc7:+!  Tc7:
6.  d4,     Lg4     13.     0-0,    0-0-0   20.     Te1,    b5?     27.     Tc7:+,  Kd8
7.  Pbd2,   Pc6     14.     b4?,    Pe4!    21.     Dc5,    a5      28.     Lg5+,   hg5:
                                                                    29.     Td1:+,  opgegeven
De Heer Jacobson merkt hierbij op:
  1. Op 20. gf3: volgt Dh3:, benevens Pf3:+, enz. Het eindspel met 2 pionnen minder is verloren.
  2. Door enkele zwakke zetten van Zwart krijgt Wit plotseling een beslissende aanval. Zie zet 23 van Wit.
En ten slotte:

Er zijn woorden van dank gesproken tot de spelers, tot de gasten, tot de Directie van de Nutsspaarbank, tot het personeel van de Nutsspaarbank, maar van deze plaats een bijzonder woord van dank aan de Heer W. Molenaar voor zijn rustige en uitstekende leiding.

Wijnand J. v.d. Leeden

P.S. Verscheidene leden van de HSB hebben zich beklaagd over het feit, dat in hun krant ongeveer niets van de wedstrijden is opgenomen. ALLE HAAGSCHE DAGBLADEN hebben wij regelmatig op de hoogte van het verloop van de wedstrijden gebracht. De Nieuwe Courant, Het Haagsch Dagblad, De Nieuwe Haagsche Courant en De Waarheid hebben zelfs eigen verslaggevers aan het werk gezet. Zijn er enkele bladen, welke niets of te weinig hebben gepubliceerd, wel nu , beklaagt U bij de redactie van Uw blad, aan ons heeft het niet gelegen.

UIT : TIJDSCHRIFT VAN DE KNSB, JUNI 1950

De Vierstedenwedstrijd in Den Haag
(Bron: Tijdschrift van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond, JUNI 1950, No. 18, 57ste Jaargang) IV Godfried Couwenbergh en de "tunnelplaquette" Van: Godfried Couwenbergh [godfriedc@yahoo.com]
Verzonden: zondag 11 april 2004 20:21
Aan: Teun Koorevaar

Onderwerp: wisselprijs vierstedentoernooi Rotterdam

Beste Teun,
Mooi dat het toernooi ook nog in 1950 verspeeld werd. Ook hoe het met SV Spangen is vergaan is uiteraard interessant. Wat ik van de plaquette weet is helaas bitter weinig. Ik vond die op een kraam van een handelaar in antieke spullen op een zogenaamde snuffelmarkt in De Veemarkt te Utrecht. Dat moet eindejaren tachtig zijn geweest, 1988 of 1989. De handelaar zelf wist van het ding helemaal niets;vermoedelijk had hij niet eens in de gaten, dat er een schaakpaard en toren op stonden. De handel is daar toch behoorlijk alert in, want als ze in de gaten hebben dat het iets met "schaken" van doen heeft, dan wordt de prijs ineens op een onaangename manier verhoogd. Bij prentbriefkaarten is het zelfs absurd. Voor oudere kaarten wordt minimaal tien keer meer gevraagd dan voor dezelfde soort kaarten die niets met schaken van doen hebben. Maar bij voorwerpen varieert het van minimaal het dubbele tot "de gek" wanhopig de rug toekeert. En dat doet "deze gek" steeds vaker, want ik laat tegenwoordig steeds vaker de zaken liggen en geef ze gewoon te kennen, dat ze maar een andere gek moeten zoeken. Vermoedelijk had die handelaar niet eens in de gaten, dat er op de achterzijde in gegraveerd was. Ik had ook niet de behoefte om dat ter plaatse te onderzoeken om de man niet wijzer te maken dan hij al was. De plaquette zat in een houten kistje van 30 cm x 30 cm x 3 cm en het was gesloten toen ik het vond; er stond zelfs een antieke vaas op. Ik vermoedde, dat er een schaakspel in zat en daarom haalde ik er die vaas af en keek onder de deksel. Zag meteen dat paard en de toren. Ja, dan wordt het handelen op zo'n beurs en moet je trachten te tonen, dat je "misschien" geïnteresseerd bent, want al te grote gretigheid tonen had me al veel te veel gekost in het verleden. Na eerst te zijn doorgelopen en dan toch nog even voor de aardigheid vragen wat dat ding zou moeten kosten, kon ik na wat afdingen de plaquette kopen voor ƒ 150,-. Toch nog een hoop geld in die dagen, maar voor zo'n uniek ding toch ook eigenlijk weer geen geld. Thuis had ik al snel in de gaten, dat in de achterzijde een tekst gegraveerde was. Ja, dan ligt dat voorwerp bij je thuis en blijft je intrigeren, maar de tijd ontbrak om daar onderzoek naar te doen. Nu met die tentoonstelling was het voor mij een mooie aanleiding om de plaquette daar in de expositie te brengen en mezelf te dwingen om achter "het verhaal" ervan te gaan. De plaquette heeft een doorsnede van 23,5 cm en weegt 3 kg en is heeft een minimale dikte van 0,8 cm, maar waar er afbeeldingen in reliëf daarop komen maakt het daar uiteraard dikker. Mij intrigeert ook het gebouw op de voorgrond. Is het na te gaan, wat dat voor een gebouw is?
Meer informatie kan ik helaas niet over de plaquette geven.

Met vriendelijke groet,
Godfried. V. Portretten van spelers die nu nog leven Van de schakers die hebben meegedaan en nu nog in leven zijn zullen we nog proberen een kort "schaakportret" samen te laten)stellen.
T. Koorevaar
Voorzitter RSB
Bijlagen

Bijlage 1 : gedetailleerde uitslagen 1946


(Sommige namen, voorletters en titels vragen nadere aandacht i.v.m. verschillende schrijfwijzen in de diverse publicaties)

Eerste ronde
Rotterdam           Utrecht                    Uitslag
Naam:               Naam:   
Chr. Vlagsma        Mr. E. Spanjaard           1-0
Dr. J.M.A. Wind     Ir. H.J. van Steenis       0-1
Mr. E. Mulder       J.J.v.Oosterwijk-Bruyn     remise
P.Groen             J. Visser                  0-1
H.G.A. Mesman       Drs. Th.L.C. Kok           0-1
L. Brouwer          G.J.M. Hofsommers          1-0
K. Th. Weers        A.v.d. Heijden             remise
J.B.J. Bollerman    G.W. van Vloten            0-1
W. Bogaard          A. den Hartog              remise
D.'t Hart           Drs. J.v.d. Brink          0-1

Den Haag            Amsterdam                  Uitslag
Naam:               Naam:   
P.H. Pruyt          W. Koomen                  remise
Mr. A.W. Hamming    W. Sandifort               remise
Dr. L.J.J. Fick     J.Been                     0-1
H.H. Kamstra        F. Henneberke              1-0
Mr. W.G. Belinfante K. Crabbendam              0-1
Mr. C.J.Leembruggen S. van Mindeno             remise
H.J. van Donk       F.van Amerongen            remise
A.van Steenis       G. Kappenberg              0-1
P.B. v.d. Wel       H. Kleefstra               1-0
K.J. Nieukerke      C. Jacobsen                0-1

Uitslagen tweede ronde

Amsterdam           Utrecht                    Uitslag
Naam :              Naam:   
N. Cortlever        Mr.Ed Spanjaard            remise
W. Koomen           Ir. H.J. van Steenis       1-0
J. Been             J.J. van Oosterwijk-Bruyn  remise
W.J. Wolthuis       J. Visser                  1-0
T. Henneberke       Drs. Th.L.C. Kok           1-0
S. van Mindeno      G.W. van Vloten            0-1
K.van Amerongen     A. den Hertog              0-1
G. Kapsenberg       G.J.M. Hofsommers          remise
K. Mastenbroek      A.v.d. Heyden              0-1
C. Jacobsen         Drs. J.v.d. Brink          remise

Den Haag            Rotterdam                  uitslag
Naam:               Naam:   
P.H. Pruyt          Chr. Vlagsma               remise
Mr. A.W. Hamming    Dr. J.M.A. Wind            0-1
Dr. L.J.J. Fick     Mr. E. Mulder              1-0
H.H. Kamstra        F.L. Janssens              remise
Mr. W.G. Belinfante H.G.A. Mesman              0-1
Mr. C.J.Leembruggen L. Brouwer                 0-1
H.J. van Donk       K. Th. Weers               1-0
A. van Steenis      J.B.J. Bollerman           0-1
P.B. v.d. Wel       W.Boogaard                 remise
K.J. Nieukerke      H.Roos                     0-1

Uitslagen derde ronde

Rotterdam           Utrecht                    uitslag
Naam:               Naam:   
Chr. Vlagsma        W.Koomen                   1-0
Dr. J.M.A. Wind     W. Sandifort               1-0
Dr. K.M. Bergsma    J. Beek                    1-0
Mr. E. Mulder       W.J. Wolthuis              1-0
P. Groen            W. Crabbendam              1-0
L. Janssens         S. Mindeno                 1-0
H.G.A. Mesman       K. van Amerongen           1-0
L. Brouwer          G. Kapsenberg              remise
J.B.J. Bollerman    H. Kleefstra               1-0
W. Boogaard         C. Jacobsen                Remise

Den Haag            Utrecht                    uitslag
Naam:               Naam:   
P.H. Pruyt          Ir. H.J. van Steenis       0-1
Mr. A.W. Hamming    Mr. E. Spanjaard           1-0
Dr. L.J.J. Fick     J.J.v. Oosterwijk-Bruyn    0-1
H.H. Kamstra        J. Visser                  0-1
Mr. W.G. Belinfante Drs. Th.L.C. Kok           0-1
Mr. C.J.Leembruggen G.W. van Vloten            remise
Ir. H.J. van Donk   A.den Hartog               1-0
A. van Steenis      G.J.M. Hofsommers          1-0
P.B. v.d. Wel       A.v.d.Heyden               remise
K.J. Nieukerke      Drs. J.v.d. Brink          0-1
Bijlage 2 gedetailleerde uitslagen 1950

(Sommige namen, voorletters en titels vragen nog nadere aandacht i.v.m. verschillende schrijfwijzen in de diverse publicaties)

Eerste ronde: 25 Maart 1950
Den Haag             Amsterdam                  Uitslag
Naam:                Naam:   
Ir. H.J. van Donk    T.D.van Scheltinga         1-0
C.W. Berkhout        G. Telleman                0-1
Prof. Mr.A.W.Hamming E.D. de Waal               remise
M.J. Jacobson        C. Misdom                  1-0
G.H. Goedhart        J. Op 't Eijnde            1-0
J. Moonen            W. de Jong                 0-1
G. van Steenbergen   J. Waal                    remise
H.H. Kamstra         H. Hiemstra                1-0
E.V.A. Remouchamps   C. Struijlaart             1-0
J.G. Rhijnsburger    Th. Van Cleef              1-0

Rotterdam            Utrecht                    Uitslag
Naam:                Naam:   
Chr. Vlagsma         J.Visser                   0-1
Dr. K.M. Bergsma     Drs. Th.C.L. Kok           0-1
D 't Hart            G.W. van Vloten            0-1
Drs. J. Muilwijk     G.F. Palm                  1-0
W. de Kwant          W.A.A. Aarts               1-0
Mr. E. Mulder        Drs. J.v.d. Brink          1-0
Chr. Feiters         H. Groenenboom             1-0
Leo Brouwer          W.J. Kamps                 0-1
Drs. T. ten Kate     A.J. Wickenhagen           1-0
Dr. J.M.A. de Wind   C.A. v. Muiswinkel         1-0

Tweede ronde: 1 April 1950

Utrecht              Amsterdam                  Uitslag
Naam:                Naam:   
Ir. H.J. van Steenis G. Telleman                0-1
Mr. Ed. Spanjaard    E.D. de Waal               remise
J. Visser            C.M. Misdom                remise
Drs. Th.C.L. Kok     J.G. t. Donk               0-1
G.W. van Vloten      J. Op 't Eijnde            remise
G.F. Palm            J.C. Apking                0-1
W.A.A. Aarts         W. de Jong                 0-1
Drs. J.v.d. Brink    J.Waal                     1-0
W.J. Kamps           C. Struijlaart             0-1
H. Groenenboom       H. Stiemstra               0-1

Den Haag             Rotterdam                  Uitslag
Naam:                Naam:   
J.H. Donner          Chr. Vlagsma               0-1
Ir. H.J. van Donk    D. 't Hart                 1-0
Prof. Mr.A.W.Hamming Drs. J. Muilwijk           0-1
M.J. Jacobson        W. de Kant                 1-0
J. Moonen            Mr. E. Mulder              0-1
G. van Steenbergen   Chr. Feiters               1-0
H.H. Kamstra         Dr. J.M.A. Wind            1-0
E.V.A. Remouchamps   H. Mannée                  1-0
J.G. Rhijnsburger    W. Boogaard                0-1
B. Evtiteeff         J.W.A. Koster              remise

Derde en laatste ronde : 8 April 1950

Amsterdam            Rotterdam                  Uitslag
Naam:                Naam:   
Th.D.v. Scheltinga   Chr. Vlagsma               remise
G. Telleman          Dr. K.M. Bergsma           0-1
E.D. de Waal         Mr. E. Mulder              remise
J.G. t. Donk         D. 't Hart                 0-1
J. Op 't Eijnde      J. Evers                   1-0
W. de Jong           Dr. J.M.A. Wind            1-0
J. Waal              H. Mannée                  0-1
C. Struijlaart       W. Boogaard                1-0
H. Stiemstra         W.A. Schenk                1-0
G.A. Flippo          Mevr. C. Roodzant          remise

Den Haag             Utrecht                    Uitslag
Naam:                Naam:   
Ir. H.J. van Donk    Ir. H.J. van Steenis       0-1
C.W. Berkhout        J. Visser                  1-0
M.J. Jacobson        Drs. Th. C.L. Kok          1-0
G.H.G. Goedhart      G.W. van Vloten            remise
Mr. W.G. Belinfante  G.F. Palm                  1-0
J. Moonen            Drs. J.v.d.Brink           remise
E.V.A. Remouchamps   W.A.A. Aarts               1-0
J. Rhijnsburger      H. Groenenboom             remise
H.W. Muzerie         C.A. v. Muiswinkel         remise
J.F. Waterreus       A.J. Wickenhagen           remise


Top