IN MEMORIAM JOP PANNEKOEK (1943 - 2003)

Afgelopen dinsdag ( 29 juli ) overleed Jop Pannekoek aan de gevolgen van slokdarmkanker. Hij was een bekend televisiemaker en levensgenieter en heeft voor ons veel betekend door het schaken op tv te brengen.

Jop werd geboren als zoon van vrouwenarts Marinus Pannekoek en verpleegster Katusha Kamper. Hij bracht zijn jeugd door in Rotterdam in een zeer artistiek milieu. Zijn vader schreef liedjes onder het pseudoniem Marinus van Henegouwen ( Het huwelijk , Jij doet me denken enz.). Dit pseudoniem was ontleend aan de laan waar zij woonden namelijk de Henegouwerlaan in Rotterdam. Ook Wim Kan kocht liedjes van hem. Jop was zelfs gevraagd voor Wim Kan's programma " Als de kat van huis is " maar dat mocht niet van de arbeidsinspectie omdat hij pas 13 jaar was. Hij werd cabaretier en zanger van eigen liedjes en trad al jong op voor TV (debuut in 1955 bij VPRO). In 1928-1930 had zijn vader ook zijn eerste bandje. Zijn ouders waren o.m. bevriend met Luc Lutz, Ton van Duinhoven en Ina van Faassen en het was een komen en gaan van de groten van het (Rotterdams) Toneel in het "open en gastvrije huis" van de familie. In een milieu van schrijven , schilderen, toneelspelen, piano-en guitar spelen , liedjes componeren en ook schaken groeide Jop op.

Jop werd ontdekt door Joop Landré die bezig was de Tros op te richten en werd later door Gijs Stappershoef gevraagd om op de regiecursus te komen samen met o.a. Rudolf Spoor. Hij maakte veel programma's voor de Tros en stapte na onenigheid met Karel Prior op. Hij werd free-lance regisseur en programmamaker. Regisseren is geen vak maar een soort hobby zou hij later zeggen.

Het is bijna onvoorstelbaar wat Jop voor de televisie heeft betekend en wat was hij ook veelzijdig : regisseur, programmamaker, editor, cameraman, schakeltechnicus, geluidstechnicus, graficus en componist. Hij had een Rotterdamse mentaliteit van "niet praten maar aanpakken", hij hield alles zo eenvoudig mogelijk en deed zoveel mogelijk zelf. Hij was ook de eerste die zijn eigen "hardware" aanschafte en noemde zich het kleinste en goedkoopste productiehuis van Nederland. Jop financierde veel programma's zelf.

Sinds 1968 regisseerde en bedacht hij ruim 2000 programma's en formats :

- bedenken/meedenken en mede opzetten :

Simplistisch vebond ("Koot en Bie"), Groot Uur U (Postema), RUR (Lenferink), Achterban van het gelijk (v.Dam/v. Mierlo) en ga zo maar door. Spraakmakende programma's van de eerste orde!

- registreren :

alle programma's van Freek de Jonge , 5 programma's van Youp van 't Hek, programma's van Brigitte Kaandorp, Seth Gaaikema en vele anderen.

- regiseren :

Toppop, Sesamstraat, Music all in, Sonja's goed nieuws shows enz. enz.

In 1983, nu alweer 20 jaar geleden kregen Freek de Jonge en zijn regisseur Jop Pannekoek een eervolle vermelding (Nipkow) voor het unieke optreden op oudejaarsavond 1982. Hij heeft met zijn kunstenaarschap een geheel nieuwe inhoud gegeven aan het klassieke begrip Oudejaarsavondconférence - dat eerder werd gevestigd door Wim Kan. Hier stond de nieuwe grootmeester van de oudejaarsavond. Jop kende Freek van de GU in Amsterdam waar zij Nederlands studeerden. Jop heeft Freek nog voorgesteld aan Bram Vermeulen. Daarna werd Neerlands Hoop geboren.

In de rouwadvertentie van Freek en Hella de Jonge stond :

Wat is dit voor bestaan
Moeilijk is het leven
Nog moeilijker het dood te gaan

Roets in Rotterdam/ Erasmusspeld

De gemeente Rotterdam heeft filmer, regisseur en programmamaker Jop Pannekoek in mei jl. onderscheiden met de Erasmusspeld voor zijn "indrukwekkende staat van dienst en vooral voor de manier waarop hij de naam van Rotterdam en zijn bewoners heeft uitgedragen". In zijn project "Roets in Rotterdam" legde hij vele opmerkelijke bewoners van de havenstad vast. Volgens het college van burgemeester en wethouders is daardoor een schat aan prachtig materiaal ontstaan die de ziel van Rotterdam en zijn bewoners blootlegt.

Sinds 1984 werkte Jop aan een groot televisieproject onder de werktitel "24 uur Rotterdam" Hij ging op zoek naar zijn wortels en op zoek naar verhalen van de gewone mensen in hun stad. Immers in de Henegouwerlaan waar hij opgroeide werden veel Rotterdammers geboren in het "Kraamhuis". In 1989 stelde de stichting "Rotterdam 1990" in het kader van het 650- jarig bestaan van de stad 400.000 gulden beschikbaar. Met aanvullend geld van de VARA kon een deel van het project gerealiseerd worden. De VARA zond destijds 8 verkorte versies uit.

Rotterdam culturele hoofdstad 2001 gaf aanleiding om het project "Roets in Rotterdam" voort te zetten. In 200 portretten van 10 minuten en 40 documentaires van 25 minuten, die deels uit archiefmateriaal en deels uit nieuw materiaal zijn opgebouwd vertellen opmerkelijke Rotterdammers hun verhaal. TV Rijnmond zond iedere dag een portret uit en in de weekends een documentaire. Parallel aan de uitzendingen liep de "Roets Column" van Jop in het Rotterdams Dagblad.

SCHAKEN

Aan schaken wordt relatief weinig aandacht besteed op TV. Soms komt het thema voor in een film.

Aan Jop hebben we echter veel te danken daar hij een aantal prachtige series over schaken heeft gemaakt voor zowel jong als oud. Op deze wijze werd het schaken onder een groot publiek onder de aandacht gebracht. Daarnaast had hij ook nog enkele programma's in voorbereiding en beschikte over veel, nog ongebruikt, archiefmateriaal.

Iedereen kan schaken (schooltelevisie)

Velen zullen zich de 14 afleveringen van NOT schooltelevisie nog herinneren . Hierin speelden mee Tim (Tygo Germandt), Iris (Tatum Dagelet, in 2000 getrouwd met dj Ruud de Wild) en graaf Schakula (Hans Böhm). Deze opnamen zijn nog steeds populair bij het geven van schaakles op basisscholen samen met de film "de koningin" van Esmée Lammers , kleindochter van Max Euwe.

Teleac cursus "Schaken met Timman"

Dan was er de Teleac-cursus "Schaken met Jan Timman" die een groot succes is geworden. Er keken 10 x zoveel mensen als er lid waren van de Schaakbond. Voor deze cursus zijn er interviews opgenomen met o.m. Kasparov, Karpov, Kramnik, Anand en Judith Polgar.

Wie wordt de koning van schaakland ?

Samen met Jan Timman en Genna Sosonko heeft Jop een bezoek gebracht aan Kalmukkië en een documentaire gemaakt over Kalmukkië, president Kirsan Iljoezjinov,die ook president van de wereldschaakbond FIDE is en over de schaakstad in aanbouw (Elista).
Hier is in 1998 de Schaakolympiade gehouden.

Het smalle pad (in voorbereiding)

Dit is de werktitel van een portret van de schaakgrootmeester en publicist Jan Timman mede naar aanleiding van diens 50ste verjaardag.
Als basis dienden de reisfragmenten met hem naar Duitsland, Rusland, IJsland, Spanje , Hongarije Tsjechië en Kalmukkië , enkele uitvoerige gesprekken met hem thuis en in het Max Euwe Centrum, een uitvoerig gesprek met zijn eeuwige rivaal Anatoly Karpov en een groot aantal meningen van schakers aan de wereldtop.

Jop beschouwde Jan Timman als een bereisde en zeer belezen verteller, een opmerkelijk chaoot die met een niet aflatend optimisme wereldkampioen wilde worden, de schoonheid van het spel dient en ook door zijn unieke analyses, studies en andere geschriften het schaken toegankelijk blijft maken voor volgende generaties. Ook zijn literaire kwaliteiten zouden aan de orde komen mede n.a.v. Timman's boek "Een sprong in de Noordzee" een leven van fictie en romantiek.

Naast het portret van Jan Timman wilde hij ook nog een portret van Judith Polgar afronden , Jan en Judith waren zijn twee schaakhelden.

World of Chess, de geschiedenis van het schaken

Jop had nog zoveel archiefmateriaal dat hij nog een programma over de geschiedenis van het schaken in eigen beheer heeft opgenomen.

Wijk aan Zee

Jop had een opdracht van het toernooi comité van Corus (voorheen Hoogovens) om een film te maken van het toernooi in 2002.

Roets in Rotterdam (200 portretten en 40 documentaires)

Ook schaken werd in de Roets-serie niet vergeten." Vluggeren en hustlen" was het onderwerp met als hoofdpersoon Hans Böhm.

Respect voor Jop

Laten wij Jop Pannekoek met respect gedenken en zijn wens in vervulling laten gaan dat zijn complete archief , hij gooide nooit iets weg, bewaard mag blijven en zijn (en onze) onnavolgbare , rijke tijd niet zal verdwijnen. Het Theater Instituut en het Letterkundig Museum hebben hun belangstelling al getoond. Voor de schaakwereld is er een taak weggelegd om zijn "schaakwerk" voor een groot publiek toegankelijk te (laten) maken en te houden ( KB of Max Euwe Centrum ?) en lopende "schaakprojecten" te laten afronden en publiceren.

Teun Koorevaar

Teksten o.m. ontleend aan :

Website van Pannekoekproductions
Publicaties in NRC, AD en Rotterdams Dagblad
Website Stichting Nipkow
Website Schakers.info

*****